सरकारले बलिको पैसा दिँदैन, दरबारले पठाउन छाड्यो टीका र जमरा

सरकारले बलिको पैसा दिँदैन, दरबारले पठाउन छाड्यो टीका र जमरा

 राष्ट्रिय डेली

 

पोखरा । नेपालको शाहवंशीय राज्यसत्ता कास्कीबाट सुरु भएको हो । कास्कीकोट दरबारमा कुलमण्डन खाँले राज्य गरेपछि शाह वंशको सुरुआत भयो । पछि लमजुङबाट गोरखा हुँदै काठमाडौं बसाईं सरे ।

विस्तारै पुराना दरबारहरू ओझेलमा पर्दै गए । राजसंस्था रहुन्जेल कास्कीकोट, लमजुङ र गोरखा दरबार चर्चामै थिए । अहिले राज्यको पुनःसंरचना भएको छ । देशमा गणतन्त्र आयो । राजसंस्थाका अवशेषहरू पनि विस्तारै हराउँदै छन् ।

नेपालमा राजतन्त्र छँदासम्म कहिलेकाहीँ पुरानो भूमि कास्कीकोटमा दसैं मनाउन राजपरिवार आइपुग्थे । राजसंस्था नभए पनि अघिल्लो वर्ष पूर्वयुवराज पारस शाह कास्कीकोटमै क्षमापूजा गरेर फर्किए । राजा नभएपछि शक्तिपीठहरूमा राष्ट्रपति आउनुपर्ने हो, जनप्रतिनिधि पुग्नुपर्ने हो । तर अहिलेसम्म कोही पुगेका छैनन् । राज्यको प्रतिनिधिका रूपमा भारद्धाज गोत्रका ठकुरीले परम्परा धानिरहेका छन् । कास्कीकोटमा ६ जना पुजारी छन् । अधिकारी, बराल, त्रिपाठी, तिमल्सिना दुईथरी र बास्तोलाले पूजा गर्ने चलन छ । बर्कामणि, फेवाली, कोटाले र राजा साहेवकर्ता हुन्छन् ।

 

यो चलन अहिले पनि जीवित छ । गणतन्त्र आउनुअघिसम्म टीका, जमरा र नवमीको बलि दरबार पठाउने चलन थियो । ‘पहिले राजाको दसैं भन्ने हुन्थ्यो । नवमीको दिन बलि दिइएको बोकाको दाहिने सपेटो दरबारमा पठाउने चलन थियो । हाम्रा हजुरबुबाहरूले दरबारमै पुगेर राजालाई टीका लगाइदिने चलन पनि थियो,’ कास्कीकोट दरबारका पुजारी ठाकुरप्रसाद त्रिपाठीले भने, ‘पछि हुलाकबाट पठाउन थालियो । अब अहिले कता पठाउने रु अलमल छ । राष्ट्रपतिलाई पठाउने कि कता पठाउने रु न सरकारले ध्यान दियो, न पठाउ भनेको छ ।’ सरकारले पूजाका लागि लाग्ने खर्च नपठाएका कारण आफूहरूले पनि चासो नदिएको उनले सुनाए ।

‘हुन त राज्यले पनि हामीलाई पैसा पठाएको छैन । जाँदाजाँदा हैरान भइसक्यो । पूजा खर्च भनेर सीडीओकोमा गएको पाँच हजार दिए । संस्कार धान्न गुठियारहरूले चलाइरहनुभएको छ । नत्र परम्परा उहिलै हराइसक्थ्यो,’ उनी भन्छन्, ‘राजा नभएपछि टीका जमरा अहिले राष्ट्रपतिलाई पठाउनुपर्ने हो । त्यसो गरिएको छैन ।’

 

परम्परा धान्नका लागि मात्रै आफूहरूले पूजा नछाडेको त्रिपाठी बताउँछन् । ‘परम्परा धान्नै पर्‍यो । ऋण खोजेर १७ वटा बोका र सातवटा राँगाको बलि अर्पण गर्दैछौं,’ उनले थपे, ‘हामीले समितिले ऋण खोजेरै भए पनि बलि दिन्छौं । कम्तीमा दुई लाख ३० हजार बलिमा खर्च हुन्छ । पूजाको अरु खर्च छुट्टै छ ।’ उनका अनुसार बलि दिन जातीय विभेद दरबारमा छैन । सबैले ढुक्कसँग बलि दिने व्यवस्था मिलाइएको दरबारले जनाएको छ ।

कास्कीकोट र अन्य दरबारमा पूजा परम्परा फरक नभएको त्रिपाठीले जानकारी दिए । ‘यो त ओझेलमा परेको ठाउँ हो । यहीँको सिको लमजुङ र लमजुङको सिको गोरखाले गरेको हो, उनी भन्छन्, ‘शक्तिपीठमा पूजाको परम्परा एउटै हो । बलिमा तलमाथि हुन्छ । उता धेरै सम्पत्ति छ, २१ वटा राँगा काट्छन् । हामीसँग पैसा छैन, सातवटा काट्छौं ।’

 

सरकारले हिजोआज शक्तिपीठलाई बजेट छुट्याउन छोडेको छ । यो वर्ष विश्व शान्तिको कामना तथा नेपालको उन्नति र रोगव्याधी हरणको निमित्त संकल्प गरेर पूजा गरिएको हो । ‘कोरोनाले अघिल्लो वर्ष राम्रो भएन । अहिले कोरोना पनि घटेको छ । सामाजिक दूरी कायम गरेर भक्तालु आउनुहुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘पूजा परम्परामा पनि कोभिडले थोरै असर गरेको छ । तर रौनक केही फेरिएको छैन, तरिका फेरिएको छैन ।’ शास्त्रीय पद्धतिअनुसार चल्ने भएकाले परिवर्तन नभएको बरु पहिले हराएका विधिलाई थपिएको उनको भनाइ छ ।

 

कास्कीकोटमा तान्त्रिक र वैद्धिक दुवै पूजा हुन्छ । बानदार ६ जना र पाला पुजार १२ गरी १८ जना दशमीका दिनसम्म दरबारमै बस्छन् । षष्टीको दिन त्रिपाठीहरू पोखराकै रामघाट गएर सप्तमीको दिन डोलीसहित फूलपत्र भित्र्याउने चलन छ । त्यसपछि नेपालकै पुरानो टुँडिखेल कुलमण्डन पार्कमा सरुन प्रवचनसहित अष्टमीमा राति कालरात्रीको महावलि पूजा गर्ने चलन छ ।

नवमीमा सबै भक्तजनका लागि पन्चवली पूजा हुन्छ । होम हुन्छ, वेद र चण्डी पाठ हुन्छ । दशमीको दिन टीका लगाएर वासपानी कुण्डमा लगेर विसर्जन गर्ने चलन छ । ‘मान्छेहरू उत्साही छन् । विशेष कारणले नआउने हुन सक्छ, तर उत्साह र प्रचलन घटेको छैन,’ पुजारी त्रिपाठी भन्छन्, ‘परम्परा नहराओस् भनेर नयाँ पुस्तामा पनि हस्तान्तरण गर्न थालेका छौं ।’ कास्कीकोटसहित पोखराका विन्ध्यावासिनी, तालबाराही, केदारेश्वर जस्ता महत्वपूर्ण पीठहरूमा पनि परम्पराअनुसार दसैं पूजा हुँदै आएको छ ।

adv-single
सम्बन्धित समाचार

कोभिड–१९ को संक्रमण बढेसँगै मस्कोमा लकडाउन सुरु

  विराटनगर । कोभिड–१९ को संक्रमण बढेसँगै रुसको मस्कोमा बिहीबारबाट लकडाउन सुरु भएको छ। लकडाउन सुरु भएपछि मस्कोको फार्मेसी र सुपरमार्केटबाहेक सबै पसलहरु बन्द गरिएको छ। रुसमा कोरोना संक्रमण तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। गत मंगलबार...

इनरुवा थुनुवा मृत्यु प्रकरण : दुई दिन पछी फर्कियो छानबिन टोली

  सुनसरी । असोज २४ गते जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुनसरीको हिरासतमा रहेका थुनुवाको आत्महत्या घटनाको अनुसन्धानका लागि आएको गृह मन्त्रालयको अध्ययन तथा छानबिन समिति टोली घटनाको छानबिन पछी फर्किएको छ । गृह मन्त्रालयका सहसचिव थानेश्वर...

हिमालय रोडबाट उड्ने धुलोले स्थानियको स्वास्थ्यमा समस्या

विराटनगर । विराटनगरको हिमालय रोड अन्तर्गत महेन्द्र चोक देखिपूर्वको सडक नबन्दा सर्बसाधरणले सास्ति भोग्न बाध्य छन् । लामो समयदेखि अलपत्र सडक निर्माणमा सम्बन्धित निकायको ध्यान नजाँदा स्थानिय ब्यापारी पनि समस्यामा परेका छन् । सडकमा उड्ने...

बोरुसियासँग बायर्नको हार

  विराटनगर। जर्मन बुण्डेसलिगा च्याम्पियन बायर्न म्युनिखले डिएफबी कपमा बोरुसिया मोन्चेनग्लाडबाकसँग लज्जास्पद हार व्यहोरेको छ । बुधबार राति भएको खेलमा बायर्न मोन्चेनग्लाडबाकसँग ५(० गोल अन्तरले पराजित भएको हो । बोरुसिया पार्कमा मान्चेनग्लाडबाकलाई जिताउन ब्रिल एम्बोलो...

बेलकाको नमुना मा.वि. नमुना बन्दै

शिव प्रसाद लुइँटेल उदयपुर । बेलका नगरपालिका – ४ स्थित जनता नमुना माध्यमिक विद्यालय विद्यार्थीको रोजाइमा पर्न सफल भएको छ । जनता नमुना माध्यमिक विद्यालय गुरुङ चौरीले विद्यार्थीलाई सहज होस् भनेर पुनः एक थान स्कुलबस...

सर्वोच्चका पूर्वन्यायाधीश भैरवप्रसाद लम्सालको निधन

  कठमाडौँ । सर्वोच्च अदालतका पूर्वन्यायाधीश भैरवप्रसाद लम्सालको निधन भएको छ । लम्सालको ८४ वर्षको उमेरमा आज बिहीबार बिहान काठमाडौंको मेडिकेयर अस्पतालमा निधन भएको भतिजी अमृता लम्सालले जानकारी दिइन् । लम्साल लामो समयदेखी मुटुसम्बन्धी समस्याले...

विराटनगरको कञ्चनबारीमा तीनवटा सवारी एकापसमा जुधे, एक जनाको मृत्यु, ६ जना घाइते

विराटनगर । विराटनगरस्थित कञ्चनबारीमा सवारी दुर्घटना हुँदा एक जनाको मृत्यु भएको छ भने ६ जना घाइते भएका छन् । बुधबार बेलुका ट्रक, कार र सरकारी गाडी दुर्घटना भएको थियो । दुर्घटनामा विराटनगर महानगरपालिका– ३ का...

नागरिक अभियानद्दारा एक बर्ष पुरा गरेको अवसरमा साँस्कृतिक कार्यक्रम सम्पन्न

  सुनसरी । सुनसरीको ग्रामिण क्षेत्रको पहिलो अनलाईन नागरिक अभियान डटकमको प्रथम वार्षिक उत्सव कार्यक्रम देवानगञ्ज गाउँपालिका १ मध्यहर्षाहीमा समपन्न भएको छ । अभियान ब्रोडकाष्टिङ नेटवर्क प्रा .लिले २०७७ साल कार्तिक ९ गते आफ्नो अनलाईन...

ईलाममा झारफुक गर्ने क्रममा आफ्नै श्रीमती र छोरीको हत्या

ईलाम । देउमाई नगरपालिका – ५ बारुङ का ३३ बर्षीय कमल तामाङले झारफुक गर्ने क्रममा आफ्नै श्रीमती र छोरीको हत्या गरेको अभियोगमा पक्राउ परेका छन् ।   आज बिहान ६ बजे उनले आफ्नै घर भित्र...

बाढीपीडितको घरमा कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य अर्याल

विराटनगर । राजनीतिलाई सेवाका रुपमा लिने गरिन्छ । तर नेपालमा पछिल्लो समय राजनीतिलाई पेशा र व्यवसायका रुपमा अंगिकार गर्नेहरू पनि प्रशस्तै भेटिन्छन् । उनीहरूले राजनीतिमा लागेर अर्बौं धनसम्पत्ति जोडेका प्रशस्तै उदाहरण छन् । तर, राजनीति...

उदयपुरबाट ५३ किलो गाँजा सहित एक जना पक्राउ

उदयपुर । कटारी नगरपालिका – ६ स्थित भोर्ले जंगलबाट ५३ किलो गाँजा सहित एक जना पक्राउ गरिएको परेका छन् । पक्राउ पर्नेमा कटारी नगरपालिका – ९ सोरुमछबिसेका २० बर्षीय प्रेम परियार रहेका छन् । आज...

दलहरुबीच सहमति भएमात्र एमसीसी पास हुन्छ ःमन्त्री खड्का

  उदयपुर । परराष्ट्रमन्त्री डा नारायण खड्काले राजनीतिक दलहरुबीच सहमति भएमात्र एमसीसी पास हुने बताए । नेपाल प्रेस युनियनले आज जिल्ला सदरमुकाम गाईघाटमा आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलनमा उनले भने, “अहिले देशमा वर्तमान सरकारको माझ सबैभन्दा...